وقتی «آوا و نوا» جایگزین «موسیقی» شد

به گزارش پایگاه خبری ـ تحلیلی «مرآت»، بر اساس آنچه در تقویم رسمی کشور به ثبت رسیده، روز ششم بهمن به افتخار و پاسداشت «صفی‌الدین عبدالمؤمن فاخر ارموی» از دانشمندان و نوابغ جهانی علم موسیقی، به‌عنوان روز ملی «آواها و نواهای ایرانی» نام‌گذاری شده است.

براساس روایتی که در رسانه‌ها درباره چرایی این نام‌گذاری منتشر شده، ماجرا از این قرار است که روز ۲۱ بهمن سال ۱۳۹۹ در جلسه «شورای فرهنگ عمومی کشور»، ثبت چنین روزی با همین عنوان به تصویب اعضای حاضر رسید؛ مصوباتی که پس از تأیید نهایی در شورای عالی انقلاب فرهنگی، به‌عنوان مرجع بالادستی، در تقویم رسمی کشور ثبت می‌شوند.

ماجرای ثبت این عنوان تا سال ۱۴۰۰ تقریباً مسکوت می‌ماند تا اینکه روز پنجم خرداد همین سال در هشتصد و چهل و یکمین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی که به ریاست رئیس‌جمهور وقت برگزار شد، از میان ۲۸ عنوان پیشنهادی، ۱۹ عنوان ـ از جمله روزی برای موسیقی ـ به تصویب اعضای جلسه رسید و سرانجام روز ششم بهمن، مصادف با سالروز وفات صفی‌الدین ارموی، به‌عنوان «روز آواها و نواهای ایرانی» در تقویم رسمی کشور ثبت شد.

این فرایند که از سال ۱۴۰۱ در گاه‌شمار رسمی کشور درج شده، از زوایای مختلف قابل بررسی است؛ چراکه گفته می‌شود پس از سال‌ها بحث و تبادل نظر، با همراهی برخی از اصحاب فرهنگ و هنر تدوین و به شورای فرهنگ عمومی ارسال شد. نکته‌ای که البته آغاز ماجرا بود، زیرا برخی معتقدند در این مسیر از دیدگاه‌های اهالی ذی‌صلاح موسیقی نظرخواهی چندانی نشده است.

همین موضوع سبب شد طی این سال‌ها نهادها، هنرمندان و مجموعه‌های صنفی مختلف، هرکدام بسته به نوع فعالیت و نگاه موسیقایی‌شان، واکنش‌های متفاوتی در رسانه‌ها نشان دهند. مسئله‌ای که به نظر می‌رسد هنوز در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی چندان مورد توجه قرار نگرفته، اما همچنان یکی از چالش‌های جدی حوزه موسیقی است.

البته در اهمیت شخصیت علمی، فرهنگی و هنری صفی‌الدین ارموی، موسیقی‌دان و خوشنویس برجسته قرن هفتم هجری که رساله‌ها و مقالات متعددی در حوزه موسیقی نظری نگاشته، هیچ تردیدی نیست. اما آنچه قابل تأمل است، نحوه انتخاب این چهره برای نام‌گذاری یک روز ویژه موسیقی در تقویم رسمی و همچنین انتخاب کلیدواژه «آوا و نوا» به جای واژه «موسیقی» است؛ موضوعی که می‌تواند محل بحث و تحلیل رسانه‌ای باشد.

رضا مهدوی، کارشناس حوزه موسیقی و از پژوهشگران فعال این عرصه، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره روز ملی «آواها و نواهای ایرانی» توضیح داد: این از معدود دفعاتی است که رسانه‌ها به موضوعی با اهمیت چندلایه در حوزه موسیقی پرداخته‌اند. گرچه همین که به نام موسیقی روزی در تقویم ثبت شده، اتفاق مثبتی است، اما انتخاب مناسبت‌های دیگری همچون سالروز وفات یا ولادت دیگر بزرگان فرهنگ و هنر ایران نیز می‌توانست مدنظر قرار گیرد.

او ادامه داد: موسیقی ایران در صد سال گذشته شاهد ظهور چهره‌های ارزشمند بسیاری بوده که خدمات مؤثری برای اعتلای موسیقی انجام داده‌اند. بنابراین مناسب است که هنگام نام‌گذاری چنین روزی، تحقیقات گسترده‌تر و نظرخواهی بیشتری درباره انتخاب عنوان و تاریخ انجام شود.

این مدرس موسیقی درباره چرایی عدم استقبال اهالی موسیقی از ثبت این روز، گفت: به نظر من انتخاب عبارت ‘آوا و نوا’ به جای واژه ‘موسیقی’ یکی از مهم‌ترین دلایل استقبال‌نکردن هنرمندان از این روز است. به گمانم در زمان تصویب، از دیدگاه موسیقی‌دانان کمتر استفاده شده است.

مهدوی در پایان تأکید کرد: اینکه رسانه‌ها به بهانه فرارسیدن چنین روزی به نحوه انتخاب عنوان و تاریخ آن حساس شوند، خود حاوی نکات مهمی است. فرایندی که با کمی برنامه‌ریزی، تحلیل، آسیب‌شناسی و مدیریت می‌تواند تبعات مثبت و اثرگذاری برای گسترش موسیقی فاخر در کشور داشته باشد.

در هر حال باید دید آیا حوزه مدیریت و سیاست‌گذاری فرهنگی در مجموعه‌هایی که با محوریت موسیقی فعالیت دارند ـ و در سال‌های اخیر با چالش‌های گوناگونی روبه‌رو بوده‌اند ـ با وجود ابزارهایی چون «سند موسیقی» و دیگر اختیارات قانونی، برنامه‌ای برای گرامیداشت و پاسداشت «موسیقی» در قالب این روزِ ثبت‌شده در تقویم دارند یا خیر؛ مسیری که تاریخ و گذر زمان بهترین داور آن در ارزیابی مطالبات پژوهشی حوزه توسعه موسیقی جدی خواهد بود.