چشمان نامرئی و هوشمند ایران بر فراز ناوهای دشمن

پهپادهای هوشمند قادرند مأموریت‌های عملیاتی و شناسایی را بدون نیاز به دخالت انسان انجام دهند، موضوعی که پیش‌بینی حرکات آن‌ها را دشوارتر و مقابله با آن‌ها را پیچیده‌تر می‌کند.

در طول ۴۷ سال گذشته، جمهوری اسلامی ایران توانسته است حوزه دفاعی را به یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های استقلال، قدرت و خوداتکایی ملی تبدیل کند.تحریم‌های گسترده و سخت‌گیرانه نظامی نه‌تنها مانعی بر سر مسیر پیشرفت دفاعی کشور ایجاد نکرد، بلکه با هدایت سیاست‌ها به سمت بومی‌سازی و اتکا به ظرفیت‌های داخلی، بستر شکل‌گیری ساختاری مستقل، پایدار و اثربخش را در عرصه دفاعی فراهم ساخت.امروزه تولید گسترده و متنوع تجهیزات نظامی، نقشی کلیدی در ارتقای توان بازدارندگی، تأمین امنیت پایدار مرزها و تقویت جایگاه و نفوذ جمهوری اسلامی ایران در معادلات امنیتی منطقه‌ای ایفا می‌کند.این مجموعه گزارش‌ها با هدف معرفی و بررسی دستاوردهای بومی در حوزه تجهیزات نظامی و تبیین نقش و جایگاه آن‌ها در چارچوب راهبرد کلان دفاعی کشور تهیه و تنظیم شده است.

رادارگریزی و دقت بالا با فناوری هوش مصنوعیدر سال‌های اخیر، تحولات فناوری به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، معادلات قدرت در عرصه نظامی را دگرگون کرده است. یکی از مهم‌ترین نمودهای این تحول، به‌کارگیری هوش مصنوعی در سامانه‌های پهپادی است؛ حوزه‌ای که به‌گفته فرمانده نیروی دریایی سپاه سردار علیرضا تنگسیری، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش بُرد، دقت هدف‌زنی و ارتقای توان رادارگریزی ایفا می‌کند.جمهوری اسلامی ایران با تلفیق فناوری هوش مصنوعی و سامانه‌های پهپادی، این تجهیزات را به جنگ‌افزارهایی خودکار و هوشمند تبدیل کرده است. این ابتکار موجب شده پهپادهای ایرانی بتوانند در حوزه‌های مختلف عملیاتی و شناسایی، بدون نیاز به دخالت مستقیم نیروی انسانی مأموریت‌های خود را انجام دهند؛ مسئله‌ای که پیش‌بینی‌پذیری آنها را کاهش داده و مقابله با آنها را پیچیده‌تر می‌کند.پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی قادر هستند بر اساس داده‌های واقعی و اهداف از پیش تعیین‌شده، به‌صورت مستقل تصمیم‌گیری کنند. این سطح از استقلال عملیاتی، امکان تطبیق با شرایط متغیر میدان نبرد را فراهم می‌سازد و به آنها اجازه می‌دهد در لحظه، تصمیمات سرنوشت‌ساز بگیرند.در سال‌های اخیر، فرماندهی نیروهای تروریست ارتش آمریکا در غرب آسیا (سنتکام) تصویری منتشر کرده بود که در آن حضور پهپاد مهاجر ۶ ایرانی در نزدیکی ناو آیزنهاور که به‌تازگی وارد خلیج فارس شده بود، دیده می‌شد که توانسته به‌مدت ۱۰ ساعت بدون وقفه تمامی تحرکات ناو آیزنهاور را تحت نظر قرار دهد.

پرنده‌های هوشمند چالش‌ جدی سامانه‌های پدافندی دشمنالگوریتم‌های پیشرفته هوش مصنوعی همچنین توان شناسایی و انتخاب دقیق اهداف را به پهپادهای هوشمند می‌بخشند؛ قابلیتی که می‌تواند ریسک خسارات جانبی و تلفات غیرنظامیان را کاهش دهد و به‌عنوان گامی مهم در توسعه فناوری‌های نوین نظامی تلقی شود.به‌کارگیری این فناوری در پهپادهای ایرانی، چالش‌های جدی برای سامانه‌های دفاعی دشمن ایجاد می‌کند. پهپادهای هوشمند می‌توانند به‌صورت انبوه و هماهنگ عملیات انجام دهند و با اشباع سامانه‌های پدافندی دشمن، مسیر دستیابی به اهداف خود را هموار سازند.همچنین سامانه‌های هوش مصنوعی پیشرفته در این پهپادها نه‌تنها امکان گریز از اقدامات متقابل دشمن را افزایش می‌دهند، بلکه توان واکنش سریع و مؤثر به تهدیدات را نیز فراهم می‌کنند.

به گفته سردار علیرضا تنگسیری، نیروی دریایی سپاه با اتکا به جوانان نخبه و متعهد، پهپاد‌های مهاجر-۶ و ابابیل-۵ را به موشک‌های دارای هوش مصنوعی قائم و الماس تجهیز کرده‌ است.

«ابابیل-۵»؛ یک پرنده بدون سرنشین چندمنظوره پهپاد «ابابیل-۵» یک پرنده بدون سرنشین چندمنظوره است که توان انجام مأموریت‌های رزمی، شناسایی، مراقبت، جمع‌آوری اطلاعات و جنگ الکترونیک را دارد.این پهپاد قابلیت حمل سکوهای الکتروپتیک دید در شب، محموله‌های جمع‌آوری اطلاعات سیگنالی و تجهیزات راداری را داشته و با بیشینه سرعت ۲۱۰ کیلومتر بر ساعت، تداوم پروازی ۱۲ ساعته (و در برخی شرایط تا ۲۴ ساعت) و شعاع عملیاتی ۳۰۰ کیلومتر، برای مأموریت‌های متنوع طراحی شده است. سقف پرواز آن نیز حدود ۱۸ هزار پا اعلام شده است.«ابابیل-۵» توان حمل محموله‌ای تا وزن ۱۲۰ کیلوگرم شامل بمب‌های هوشمند خانواده قائم و موشک‌های خانواده الماس را دارد. این پهپاد پس از پایان مأموریت با ارابه فرود در شرایط عادی و با چتر در شرایط اضطراری فرود می‌آید و با بهره‌گیری از بدنه جاذب امواج راداری، از سطح مقطع راداری پایین و قابلیت پنهان‌کاری نسبی برخوردار است.

«مهاجر-۶»؛ شکارچی اهداف زمینی و دریایی«مهاجر-۶» نیز برای انجام مأموریت‌های شناسایی، مراقبت هوایی، کنترل مرزها و نوار ساحلی و همچنین انهدام اهداف زمینی و دریایی در روز و شب با دقت بالا طراحی شده است. این پهپاد با قابلیت نشست و برخاست از باند متعارف و بازیابی اضطراری با چتر، دارای دهانه بال ۱۰ متر، طول ۷.۵ متر، ارتفاع ۱.۹ متر و بیشینه جرم برخاست ۶۷۰ کیلوگرم است. سرعت پروازی آن بین ۱۳۰ تا ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت بوده و با مداومت ۱۲ ساعته تا ارتفاع عملیاتی ۱۶ هزار پا و سقف پرواز ۱۸ هزار پا فعالیت می‌کند.مهاجر-۶ توان حمل انواع تسلیحات از جمله بمب‌ها و موشک‌های قائم، سدید و الماس را دارد که به‌صورت تکی یا دوتایی زیر هر بال نصب می‌شوند. این قابلیت به پهپاد امکان می‌دهد ضمن گشت‌زنی، در صورت شناسایی هدف باارزش، به‌سرعت وارد درگیری شود یا از پیش برای اجرای عملیات تهاجمی علیه اهداف پراکنده و کوچک برنامه‌ریزی کند.

تجهیز پهپادهای ایرانی به سامانه‌های هوش مصنوعی، موجی از شگفتی و نگرانی را در سطح منطقه و میان دشمنان ایجاد کرده است. بسیاری از کارشناسان نظامی معتقدند توسعه چنین زیرساخت‌های نظامی در جمهوری اسلامی، پیامی روشن برای طرف‌های مقابل دارد؛ اینکه در صورت هرگونه اشتباه محاسباتی یا اقدام خصمانه، ایران همانند گذشته از توان اجرای عملیات‌های گسترده، پیوسته و مؤثر برخوردار است.