دوگانه‌سازی مردم و نظام؛ دروغ بزرگ رسانه‌ای

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «مرآت»، دبیر نسرا استان سمنان در یادداشت اختصاصی نوشت: یکی از پرتکرارترین ترفندهای رسانه‌ای در روزهای بحران، ساختن یک دوگانه ساده و فریبنده است: مردم در یک‌سوی میدان و نظام در سوی دیگر… دو تصویری که رسانه می‌خواهد روبه‌روی هم قرار دهد، نه در کنار هم! این دوگانه، آن‌قدر تکرار می‌شود تا به‌تدریج به یک بدیهی ذهنی تبدیل شود؛ در حالی‌که اساساً بر یک جعل مفهومی بنا شده است.

در این روایت، مردم به یک تصویر واحد و هم‌شکل تقلیل داده شده و تصویری خشمگین، معترض و یک‌صدا دارند. در مقابل، نظام به یک موجودیت سرد، بی‌چهره و جدا از جامعه فرو کاسته می‌شود. نتیجه این ساده‌سازی آن است که هر صدای متفاوتی از مردم حذف شده و هر پیوندی میان جامعه و ساختارها نادیده گرفته می‌شود.

اما واقعیت اجتماعی به‌مراتب پیچیده‌تر از این تصویر دوگانه است. همه مردم یکدست نیستند؛ مطالبات، دغدغه‌ها، نگرانی‌ها و دیدگاه‌ها متنوع‌اند. همان‌طور که نظام نیز یک مفهوم انتزاعی و جدا از جامعه نیست، بلکه از دل همین مردم شکل گرفته و با لایه‌های مختلف اجتماعی درهم‌تنیده است. حذف این پیچیدگی، اولین گام در تحریف واقعیت است.

دوگانه‌سازی زمانی خطرناک‌تر می‌شود که به ابزار قضاوت اخلاقی تبدیل شود. هرکس با روایت غالب انگاشته شده همراه نباشد، غیرمردمی معرفی شده و هر کنش و اغتشاشی که نظم عمومی را به هم بزند، به نام مردم مصادره می‌شود. در این فضا، خشونت می‌تواند مشروع جلوه کند، چراکه این کنش نابهنجار به طرف مظلو انگاشته شده، نسبت داده می‌شود.

رسانه‌ها در این فرآیند، با انتخاب گزینشی سوژه‌ها و قاب‌ها، به این شکاف دامن می‌زنند. چهره‌هایی از مردم و افراد معروف برجسته می‌شوند که با روایت مورد نظر هماهنگ‌اند و بخش بزرگی از جامعه که خواهان آرامش، اصلاح و ثبات‌اند، عملاً از تصویر حذف می‌شوند. این حذف، آرام و تدریجی است، اما اثرش عمیق است.

هدف نهایی این دوگانه‌سازی، نه دفاع از مردم، بلکه جداکردن مردم از حس تعلق جمعی است. وقتی ملت به دو تصویر جعلی تقسیم شود، گفتگو جای خود را به تقابل می‌دهد و فهم مشترک قربانی می‌شود. در چنین فضایی، هر بحران کوچک می‌تواند به شکافی بزرگ تبدیل شود.

شناخت این ترفند، اولین قدم برای مقاومت در برابر آن است. باید از خود پرسید: کدام مردم در این روایت دیده می‌شوند و کدام حذف شده‌اند؟ چه کسانی به نام مردم حرف می‌زنند و چه کسانی صدایشان شنیده نمی‌شود؟

ملت را نمی‌توان با دو قاب ساده تعریف کرد. جامعه زنده، متکثر و پیچیده است و هر روایتی که این پیچیدگی را نادیده بگیرد، بیش از آن‌که واقعیت را توضیح دهد، آن را تحریف می‌کند.

نهایت کلام این‌که، بزرگ‌ترین دروغ رسانه‌ای همین‌جاست: ساخت شکافی که اساساً به این شکلوجود نداشته و تعمیق این شکاف آن به نام مردم…