هلال ماه رمضان امسال را با چشم غیرمسلح ببینید

ماه رمضان نزدیک است و حالا همه نگاه‌ها به آسمان دوخته شده تا هلال این ماه مبارک دیده شود؛ سئوال این است که آیا امسال هلال با چشم غیرمسلح قابل رؤیت خواهد بود؟

ماه یکی از نزدیک‌ترین اجرام آسمانی به زمین است و نورش را از خورشید بازتاب می‌کند. حرکت ماه به دور زمین تقریباً ۲۹.۵ روز طول می‌کشد که به آن ماه قمری گفته می‌شود. این چرخه پایه‌ای است برای تقویم‌های قمری.

هلال ماه؛ کلید تقویم قمری و مناسبت‌های مذهبی

هر ماه قمری با ماه نو شروع می‌شود؛ یعنی زمانی که ماه بین زمین و خورشید قرار می‌گیرد و سمت روشن آن به زمین دیده نمی‌شود. اما چند روز بعد، بخش کوچکی از ماه که نور خورشید به آن می‌تابد، ظاهر می‌شود و ما آن را به شکل هلال ماه می‌بینیم. مشاهده این هلال، آغاز ماه جدید را مشخص می‌کند و اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از مناسبت‌ها و اعیاد مذهبی، مثل رمضان و عید فطر، بر اساس رویت هلال تعیین می‌شوند.علی ابراهیمی سراجی، مسئول رصدخانه ماهانی در توضیح این موضوع می‌گوید: «دیدن یا رویت هلال ماه از گذشته تا به امروز اهمیت بسیار زیادی داشته است. به خاطر اینکه تقویم قمری بر اساس آن تنظیم می‌شد. بحث مشاهده هلال ماه یک بحث تجربی است و در واقع ارتباط به مباحث محاسباتی ندارد. بنابراین دیدن هلال ماه برای آغاز تقویم قمری جدید، همیشه مورد استفاده بوده است.»

نجوم و رازهای رؤیت هلال

از نگاه نجومی، رویت هلال به چند عامل بستگی دارد؛ فاصله زاویه‌ای ماه از خورشید، ارتفاع ماه از افق، درصد روشنایی سطح ماه و شرایط جوی و نوری محل رصد. حتی اگر ماه از نظر محاسباتی بالای افق باشد، مه یا گرد و غبار می‌تواند دیدن هلال را سخت کند.قبل از اینکه هلال ماه جدید دیده شود و آغاز یک ماه قمری مشخص شود، نیاز است موقعیت ماه نسبت به خورشید به‌طور دقیق تعیین شود. این موقعیت به ما می‌گوید ماه نو چه زمانی رخ می‌دهد و چه زمانی هلال تازه برای رصد آماده است؟سراجی توضیح می‌دهد: «برای بررسی وضعیت هلال ماه، ابتدا باید زمان مقارنه ماه و خورشید مشخص شود. این زمان برای هلال ماه رمضان ۱۴۴۷، ساعت ۱۵:۳۱ دقیقه روز سه‌شنبه ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ است. جالب این‌که در همان روز، یک خورشیدگرفتگی حلقوی رخ می‌دهد که در قاره جنوبگان قابل مشاهده خواهد بود.بنابراین با غروب روز مقارنه در اکثر نقاط دنیا می‌توان گفت که، به جز برخی نواحی از اقیانوس آرام، هلال ماه آن‌قدر از خورشید فاصله نگرفته است که قابل مشاهده باشد. به همین دلیل، دیدن هلال ماه در این روز در بیشتر مناطق جهان ممکن نیست، اما در شامگاه روز بیست و نهم بهمن، که مطابق با بیست و نهم شعبان است، هلال ماه در اکثر نقاط کره زمین قابل مشاهده خواهد بود.در بیشتر نقاط دنیا، یعنی در قاره‌های اروپا، آسیا و آمریکا، هلال ماه با چشم غیرمسلح قابل رؤیت است و تنها در قاره استرالیا (یا به‌طور کلی اقیانوسیه) هلال ماه با چشم مسلح دیده می‌شود؛ در نیوزیلند نیز در غروب این روز هلال ماه قابل رویت نیست. با این حال، در سایه نقاط دیگر دنیا، هلال ماه به راحتی قابل مشاهده خواهد بود.»

چرا هلال ماه ظرف یک روز این‌قدر فاصله می‌گیرد؟

بنابراین علت اینکه ماه می‌تواند در طول یک ۲۴ ساعت این‌قدر فاصله بگیرد، وضعیت بسیار مناسب آن در آسمان است، به ویژه در ایام نزدیک به اعتدال بهاری و پس از آن. در این دوره، شرایط رؤیت هلال شامگاهی در افق بهبود می‌یابد، زیرا ماه هر روز ارتفاع قابل توجهی از افق پیدا می‌کند و دیدن آن آسان‌تر می‌شود.به گفته سراجی با این حال، هلال ماه نسبتا باریک است و برای رؤیت آن نیاز به ابزار دقیق وجود دارد؛ اما اگر حدود نیم ساعت از غروب خورشید بگذرد و هوا نیز پاک باشد، می‌توان آن را با چشم غیرمسلح مشاهده کرد. بنابراین، به نظر می‌رسد که روز ۳۰ بهمن ماه، نخستین روز ماه مبارک رمضان باشد.