جنگی که دیگر فقط در میدان نبرد اتفاق نمی‌افتد

صحبت‌های اخیر سخنگوی سپاه درباره نوع نبرد و استفاده آمریکا از آخرین فناوری‌های نظامی، یک نکته مهم را دوباره به ما یادآوری می‌کند؛ اینکه جنگ امروز دیگر فقط جنگ موشک‌ها، تانک‌ها و هواپیماها نیست. امروز بخش مهمی از نبرد در جایی اتفاق می‌افتد که شاید دیده نشود؛ در داده‌ها، سنسورها، هوش مصنوعی، ماهواره‌ها، پهپادها و سامانه‌های تصمیم‌گیری.

آمریکا با تکیه بر مجموعه‌ای از فناوری‌های پیشرفته وارد میدان شد؛ فناوری‌هایی که می‌توانستند حجم عظیمی از اطلاعات را در کوتاه‌ترین زمان جمع‌آوری، تحلیل و به تصمیم عملیاتی تبدیل کنند. فاصله میان شناسایی یک هدف تا تصمیم برای اقدام، از دقیقه به ثانیه رسیده است. این واقعیت را نمی‌توان نادیده گرفت و اتفاقاً باید آن را جدی‌تر از گذشته دید.

اما نکته مهم‌تر برای من، بخش دیگری از این ماجراست؛ برتری فناوری به‌تنهایی تعیین‌کننده نتیجه جنگ نیست.

اگر فناوری به تنهایی می‌توانست نتیجه جنگ را مشخص کند، اساساً نباید قدرتی با این سطح از امکانات و تجهیزات، با مقاومت جدی روبه‌رو می‌شد. آنچه در میدان اهمیت پیدا می‌کند، ترکیب فناوری با نیروی انسانی، ابتکار، شناخت میدان، توان بومی، اراده و مهم‌تر از همه ایستادگی است.

ایران نیز در چنین شرایطی صرفاً با ابزارهای قدیمی وارد میدان نشده است. بخشی از توان دفاعی کشور طی سال‌ها بر پایه تجهیزات و سامانه‌های بومی توسعه پیدا کرده و همین توانمندی‌ها در کنار نیروی انسانی و تجربه میدانی، امکان مقابله با یک طرف دارای برتری فناورانه را فراهم کرده است.

از سال‌ها قبل درباره ورود جنگ به عرصه فناوری و هوش مصنوعی هشدار داده شده بود. امروز دیگر این موضوع یک پیش‌بینی دور از ذهن نیست؛ واقعیتی است که باید آن را دید، فهمید و برای آینده بر اساس آن برنامه‌ریزی کرد.

به همین دلیل، یکی از درس‌های مهم این نبرد برای ما باید سرمایه‌گذاری جدی‌تر و هدفمندتر در فناوری‌های نوین باشد؛ از هوش مصنوعی و پردازش داده گرفته تا پهپادها، جنگ الکترونیک، سامانه‌های شناسایی و ارتباطی و سایر فناوری‌هایی که در میدان‌های نبرد آینده نقش تعیین‌کننده خواهند داشت.

این البته به معنای غفلت از آن چیزی نیست که بارها نتیجه خود را نشان داده است؛ توان انسانی و اراده مردم.

در نهایت، شاید بتوان پیشرفته‌ترین سامانه‌ها را در اختیار داشت، اما اگر اراده‌ای برای ایستادگی وجود نداشته باشد، فناوری به‌تنهایی پیروزی نمی‌آورد. در مقابل، کشوری که هم توان دفاعی و تجهیزات به‌روز داشته باشد و هم از پشتوانه مردمی برخوردار باشد، می‌تواند حتی در برابر دشمنی با برتری فناورانه، مقاومت کند و معادلات میدان را تغییر دهد.

جنگ‌های آینده قطعاً فناورانه‌تر خواهند شد و ما نباید از این واقعیت غافل شویم. باید فناوری را شناخت، برای آن سرمایه‌گذاری کرد و توان بومی را توسعه داد؛ اما در کنار همه اینها نباید فراموش کرد که در میدان واقعی، آن کسی ماندگارتر و پیروزتر است که توان ایستادگی بیشتری داشته باشد و مردمش پشت او بایستند.

فناوری ابزار قدرت است؛ اما اراده، مقاومت و همراهی مردم، قدرت را به توان ماندن و پیروز شدن تبدیل می‌کند.

یادداشت: محمدرضا ربیعی – فعال رسانه ای