باگ‌های امنیتی کنوانسیونی که دشمن را نزدیک‌تر می‌کند

تعیین ۱۵ مایل (۲۵ کیلومتر) به عنوان عرض آب‌های سرزمینی کشورها در کنوانسیون خزر، تهران را با دو خطر امنیتی و کاهش وزن ژئوپلیتیکی مواجه ساخته است. دشمنی که در خلال یک سال، دو بار به ما حمله کرده، چه بهره‌ای می‌تواند از کاهش عمق مرزهای آبی ایران ببرد؟ درحالی که مساله تنگه هرمز همچنان

درحالی که مساله تنگه هرمز همچنان به قوت خود باقی مانده و سایه جنگ در میادین نبرد دیده می‌شود، خبر ارسال کنوانسیون تعیین رژیم حقوقی دریاچه خزر (اکتائو) برای تصویب به مجلس از سوی دولت، مباحث بسیاری را در کشور ایجاد کرده است. تجربه دو جنگ تحمیلی ۱۲ و ۴۰ روزه و استفاده دشمن از خاک برخی کشورهای همسایه علیه ایران، نوع نگاه و رویکردهای امنیتی تهران را متحول کرده است. در این میان هشدار کارشناسان نسبت به باگ‌های امنیتی کنوانسیون خزر، نگران کننده است. کنوانسیونی که می‌تواند علاوه بر تاثیرات امنیتی و اقتصادی، روی وزن ژئوپلیتیک ایران نیز تاثیرگذار باشد.

شناورهای دشمن در فاصله ۱۵ مایلیعلی رغم آنکه در کنوانسیون اکتائو به وضوح سهم ایران از دریاچه خزر مشخص نشده است، اما یک نکته اساسی در این کنوانسیون وجود دارد و آن هم تعیین آب‌های سرزمینی و آب‌های مشترک (بین المللی) است که همین مساله نگرانی‌هایی را درپی داشته است. در کنوانسیون، ۱۵ مایل دریایی که کمتر از ۲۵ کیلومتر می‌شود، به عنوان عرض آب‌های سرزمینی هر کشور مشخص شده است. فراتر از آن بین کشورهای ساحلی مشترک است. یعنی اگر یک شناور بیگانه بخواهد در مرز آب‌های مشترک و آب‌های سرزمینی ایران حضور یابد، با برد توپخانه نیز می‌تواند سواحل کشورمان و حتی فراتر از آن را مورد حمله قرار دهد.داریوش صفرنژاد، کارشناس مسائل قفقاز می‌گوید: «در صورت تصویب کنوانسیون با شکل فعلی، امکان نزدیک شدن شناورها و نیروهای نظامی کشورهای دیگر به سواحل ایران افزایش خواهد یافت و این موضوع می‌تواند در آینده پیامدهای امنیتی برای کشور به همراه داشته باشد.» اگرچه کشورهای ساحلی دریای خزر موافقت کرده‌اند که حضور شناورهای بیگانه در دریای خزر را نپذیرند، اما وقتی ایران در خلال هر دو جنگ تحمیلی اخیر از خاک کشورهای همسایه مورد حمله قرار گرفت، نادیده گرفتن تعهد عدم حضور شناورهای بیگانه در کنوانسیون، چندان دشوار نیست!

پروژه ترانس خزر و تکمیل دالان زنگزوراز سوی دیگر بررسی تحرکات سال‌های نچندان دور منطقه، نشان دهند یک حرکت خزنده برای به حاشیه راندن ایران از معادلات منطقه‌ای و به انزوا بردن تهران است. انزوایی که می‌تواند علاوه بر مسائل اقتصادی، به لحاظ امنیتی نیز ایران را آسیب پذیر کند. همین دو سال پیش بود که سروصدایی پیرامون پروژه زنگزور به پا شد که با مخالفت شدید ایران روبه‌رو شد. پروژه‌ای که در صورت راه‌اندازی، مسیر جایگزین برای ارتباط مستقیم آذربایجان و نخجوان را شکل ‌داده و درنتیجه، اهمیت ژئوپلیتیکی مسیرهای عبوری از خاک ایران را کاهش می‌دهد.اکنون نیز در صورت کاهش عمق آب‌های سرزمینی ایران طبق کنوانسیون خزر، راه برای پیگیری پروژه «ترانس خزر» یا همان انتقال خط لوله انتقال گاز از ترکمنستان به آذربایجان از بستر خزر تسهیل می‌شود. خط لوله ترانس‌خزر منابع گازی ترکمنستان و قزاقستان را از طریق بستر دریای خزر به خاک جمهوری آذربایجان جهت صادرات به اتحادیه اروپا منتقل می‌کند که مهم‌ترین مشخصه آن، دور زدن ایران و روسیه است.در واقع به زعم برخی از کارشناسان، اعمال همزمان کنوانسیون دریای خزر و کریدور زنگزور، می‌تواند منجر به ایجاد مسیرهایی میان آسیای مرکزی، قفقاز، ترکیه و اروپا شود که ایران به‌جای پل اصلی ارتباطی، در مسیری رقابتی نقش ایفا کند و عملا وزن ژئوپلتیک تهران در منطقه، کاهش یابد.

عبرت‌های دو جنگ تحمیلی اخیرتنها دو روز از برقراری آتش‌بس در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه می‌گذشت که رسانه‌ها از تماس مسعود پزشکیان با الهام علی اف، رئیس جمهور آذربایجان خبر دادند. این تماس در آن مقطع زمانی از تهدیدهای عینی نشات می‌گرفت که تهران در خلال جنگ تحمیلی دوم به وضوح ابعاد آن را درک کرده بود. فهوای این گفت‌وگوی تلفنی، درخواست پزشکیان از علی اف در خصوص «بررسی و راستی‌آزمایی برخی اخبار درباره تعرض پهپادها و ریزپرنده‌های رژیم صهیونیستی به آسمان ایران، از طریق فضای سرزمینی جمهوری آذربایجان» بود. مساله‌ای که نشان می‌دهد حتی سیاست‌مداران خوش‌بین دولت پزشکیان نیز نسبت به عملکرد دولت باکو در رعایت حسن همجواری، بدبین شده‌اند.جنگ ۴۰ روزه و انتشار گزارش‌هایی در استفاده از حریم کشورهای همسایه شمالی در هدف قرار دادن برخی اهداف در ایران، هشدار مجددی بود که ایران باید بیش از قبل به فکر ایجاد چتر امنیتی پیرامون خود باشد. در چنین شرایطی این سوال مطرح است که چرا باید کنوانسیونی در مجلس به تصویب برسد که دشمن را به ما نزدیک‌تر می‌کند؟