پایان نظم قدیمی؛ امنیت چگونه به خلیج فارس باز می گردد؟

حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس، بیش از آنکه تضمین‌کننده امنیت باشد، به سکویی برای درگیری‌های منطقه‌ای بدل شده است. در حالی که دوران اتکا به قدرت‌های دوردست رو به پایان است، منطقه با یک چالش بنیادین روبروست: کشورهای حوزه خلیج فارس چگونه می‌توانند از چنگال جنگ‌ها رهایی یابند؟ گروه بین‌الملل خبرگزاری فارس؛ بحث درباره

گروه بین‌الملل خبرگزاری فارس؛ بحث درباره پایگاه‌های نظامی خارجی در منطقه خلیج فارس، دیگر فقط درباره اتحادهای قدیمی نیست، بلکه بحث بر سر این است که آیا این کشورها می‌توانند خودشان مستقل تصمیم بگیرند یا خیر. اتفاقات اخیر نشان داد که داشتن پایگاه‌های خارجی همیشه باعث آرامش نمی‌شود، بلکه گاهی باعث می‌شود این کشورها ناخواسته وارد جنگ‌هایی شوند که ربطی به آن‌ها ندارد.ساره محمد مرزوقی نویسنده الجزائری با انتشار یادداشتی با این محور در روزنامه رأی الیوم نوشت: حضور نظامی آمریکا در خلیج‌فارس بر این اصل بنا نهاده شده بود که امنیت منطقه تنها از طریق چتر حمایتی آمریکا قابل تضمین است. اما جهانی که آن معادله را تولید کرد، دیگر وجود ندارد. موازنه قدرت‌ها دگرگون شده، قدرت‌های جدید بین‌المللی و منطقه‌ای قد علم کرده‌اند و خود کشورهای شورای همکاری نیز اکنون از توانمندی‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی برخوردارند که آنها را بیش از پیش در ترسیم سیاست‌های امنیتی‌شان بر اساس منافع ملی توانمند می‌سازد.وی ادامه داد: «شاید خطرناک‌ترین نکته‌ای که بحران‌های اخیر برملا کرد، این باشد که پایگاه‌های خارجی دیگر صرفاً ابزار بازدارندگی نیستند، بلکه در هر تقابل میان ایالات متحده و دشمنانش، به اهدافی بالقوه تبدیل شده‌اند. بدین ترتیب، خطر از یک تهدید نظری به یک احتمال عملی تغییر یافته که ممکن است مردم منطقه بهای آن را بپردازند، در حالی که تصمیمات سرنوشت‌ساز در پایتخت‌هایی دور از خلیج فارس اتخاذ می‌شود.

این به معنای دعوت به قطع رابطه با ایالات متحده یا هر شریک بین‌المللی نیست؛ زیرا روابط استراتژیک با حضور نظامی دائمی متفاوت است. کشورها می‌توانند مشارکت‌ها و همکاری‌های دفاعی، توافقنامه‌های امنیتی و تبادل اطلاعات و تجربیات را دنبال کنند، بدون آنکه خاکشان به سکویی برای عملیات‌های نظامی تبدیل شود که می‌تواند منجر به واکنش‌های تلافی‌جویانه گردد.در قرن بیست و یکم، مفهوم امنیت دیگر با تعداد پایگاه‌های نظامی سنجیده نمی‌شود، بلکه با توانایی دولت در ساخت اقتصادی قدرتمند، نهادهای پایدار و روابط متوازن با قدرت‌های مختلف بین‌المللی تعریف می‌شود. ثبات واقعی نه توسط ارتش‌های بیگانه، بلکه توسط سیاست‌های ملی هوشمندانه و دیپلماسی حکیمانه ساخته می‌شود.کشورهای حوزه خلیج فارس، امروز با چهل سال پیش متفاوت‌اند. آن‌ها به بازیگران اقتصادی جهانی و شرکای تأثیرگذار در بازارهای انرژی، سرمایه‌گذاری و فناوری تبدیل شده‌اند. طبیعی است که این تحول، با استقلال بیشتر در تصمیم‌گیری‌های امنیتی و بازنگری در ترتیبات تاریخی که با واقعیت امروز زمین تا آسمان متفاوت است، همراه شود.امنیت خلیج فارس باید پیش از هر چیز، مسئولیتی بر عهده کشورهای همین منطقه باشد که بر پایه همکاری منطقه‌ای، احترام به حاکمیت و برتری گفت‌وگو بر سیاست‌ محورها بنا شود. هرچه امنیت منطقه با اراده فرزندان خود گره بخورد، احتمال تبدیل شدن آن به میدان تسویه‌حساب میان قدرت‌های بزرگ کاهش می‌یابد.

دعوت به بازنگری در حضور نظامی خارجی، دعوت به انزوا نیست، بلکه دعوتی است برای بازتعریف امنیت به‌گونه‌ای که با منافع ملت‌های منطقه همسو باشد، نه با اولویت‌های دیگران. کشورهایی که امنیت خود را خودساخته و بر پایه تصمیمات حاکمیتی بنا می‌کنند، در مواجهه با بحران‌ها توانمندتر و در برابر تبدیل شدن به گروگانِ درگیری‌هایی که هیچ سهمی در آن‌ ندارند، آسیب‌پذیرتر نیستند.شاید پرسشی که امروز مطرح است، این باشد که: اگر پایگاه‌های خارجی برای حفاظت از کشورهای حوزه خلیج فارس ایجاد شده‌، چرا در هر بحران منطقه‌ای، این کشورها اولین جایی هستند که بهای چنین حضوری را را می‌پردازند؟ شاید پاسخ، آغاز مرحله‌ای جدید باشد؛ مرحله‌ای که شعارش این است: امنیت خلیج فارس از حاکمیت آن آغاز می‌شود و حاکمیت زمانی کامل می‌گردد که تصمیم امنیتی، کاملاً خلیجی و به دور از هرگونه حضور نظامی دائمی خارجی باشد.