خیز یمن برای بازگشت به گره راهبردی جزیره زقر

جزیره زُقَر در جنوب دریای سرخ، یکی از نقاط حساس در معادلات امنیتی و دریایی منطقه به شمار می‌رود؛ موقعیتی که نزدیکی آن به باب‌المندب و مسیرهای اصلی کشتیرانی، طی سال‌های اخیر این جزیره را به عرصه رقابت بازیگران داخلی و منطقه‌ای تبدیل کرده است. تحولات اخیر در سواحل غربی یمن بار دیگر اهمیت زُقَر

جزیره زُقَر در جنوب دریای سرخ، یکی از نقاط راهبردی یمن در مجاورت مسیرهای اصلی کشتیرانی بین‌المللی و در نزدیکی باب‌المندب است؛ موقعیتی که این جزیره را به یکی از مهم‌ترین گره‌های ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل کرده است. زُقَر طی سه دهه گذشته از یک موضوع اختلافی میان یمن و اریتره، به عرصه رقابت میان بازیگران منطقه‌ای تبدیل شده و در سال‌های اخیر با حضور نیروهای وابسته به جریان‌های مورد حمایت امارات و تلاش انصارالله برای بازگرداندن آن به یمن، اهمیت نظامی و امنیتی آن افزایش یافته است.

موقعیت جغرافیایی؛ دیده‌بانی بر یکی از مهم‌ترین آبراه‌های جهان

زُقَر در جنوب دریای سرخ و در محدوده مجمع‌الجزایر حُنیش قرار دارد؛ منطقه‌ای که بین ساحل غربی یمن و ساحل اریتره واقع شده است. این جزیره در حدود ۳۰ کیلومتری جنوب حُنیش بزرگ، حدود ۹۳ کیلومتری بندر مخا و حدود ۹۶ کیلومتری بندر حدیده قرار دارد و فاصله آن تا بندر عصب اریتره حدود ۱۱۱ کیلومتر است.موقعیت زُقَر آن را در مسیر حرکت کشتی‌هایی قرار داده که پس از عبور از باب‌المندب به سمت شمال دریای سرخ، کانال سوئز و بازارهای اروپا حرکت می‌کنند.برعکس میون که داخل گلوگاه باب‌المندب قرار دارد و نقش مستقیمی در کنترل ورودی تنگه دارد، زُقَر در شمال این گذرگاه و در نزدیکی مسیر عبور کشتی‌های شمال‌رو قرار گرفته؛ همین ویژگی این جزیره را به یک نقطه مناسب برای رصد حرکت کشتی‌ها؛ کنترل تردد دریایی؛ ایجاد پوشش اطلاعاتی در جنوب دریای سرخ و پشتیبانی از عملیات دریایی و هوایی تبدیل کرده است.ارتفاعات زُقَر نیز اهمیت این جزیره را افزایش داده‌اند. این جزیره با ارتفاعی حدود ۶۲۴ متر امکان ایجاد نقاط دیده‌بانی و استقرار تجهیزات نظارتی را فراهم می‌کند.

زُقَر؛ جزیره‌ای با ارزش نظامی فزایندهدر سال‌های گذشته زیرساخت‌های زُقَر محدود به اسکله‌های کوچک، مراکز ابتدایی ذخیره آب و سازه‌های ساده بود، اما از سال ۲۰۲۵ تغییرات قابل توجهی در این جزیره مشاهده شد.ایجاد یک اسکله جدید، توسعه مسیرهای دسترسی و ساخت یک باند پروازی آسفالت‌شده با طول حدود ۲ تا ۲.۲ کیلومتر، ظرفیت‌های عملیاتی جزیره را افزایش داده است.این زیرساخت‌ها می‌توانند امکان انتقال نیرو و تجهیزات؛ پشتیبانی لجستیکی؛ استقرار پهپادها؛ انجام عملیات شناسایی و پشتیبانی از گشت‌های دریایی را فراهم کنند.ارتباط میان اسکله جدید و باند پروازی، زُقَر را از یک نقطه دیده‌بانی ساده به یک موقعیت پیشرفته نظامی تبدیل می‌کند؛ موقعیتی که می‌تواند میان عملیات دریایی، هوایی و اطلاعاتی در جنوب دریای سرخ پیوند ایجاد کند.

اختلاف تاریخی یمن و اریتره بر سر زُقَر

اهمیت سیاسی زُقَر به اختلاف دیرینه میان یمن و اریتره بازمی‌گردد. در سال ۱۹۹۵، میان دو کشور بر سر مالکیت جزایر حُنیش درگیری نظامی رخ داد.پس از ارجاع پرونده به داوری بین‌المللی، هیئت داوری مستقر تحت نظارت دیوان دائمی داوری در لاهه، در سال ۱۹۹۸ حاکمیت جزایر زُقَر و حُنیش را به یمن واگذار کرد.یک سال بعد، در سال ۱۹۹۹، مرزهای دریایی میان دو کشور نیز مشخص شد و از آن زمان، از نظر حقوقی، این جزایر بخشی از قلمرو یمن محسوب می‌شوند.با این حال، جنگ داخلی یمن باعث شد کنترل عملی این مناطق دستخوش تغییر شود.

از آزادسازی صنعا تا نبرد بر سر زُقَر؛ تقابل اراده ملی با پروژه نفوذ امارات

پس از آنکه انقلاب مردمی یمن به رهبری انصارالله در سال ۲۰۱۴ صنعا را از سلطه جریان‌های وابسته خارج کرد و دامنه نفوذ خود را در غرب و جنوب کشور گسترش داد، جزایر راهبردی دریای سرخ، از جمله زُقَر، نیز در حوزه حاکمیت دولت صنعا قرار گرفتند؛ جزایری که همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از خاک یمن بوده‌اند.اما با آغاز تجاوز نظامی ائتلاف سعودی‌ـ‌اماراتی در اواخر سال ۲۰۱۵، اشغال سواحل غربی و جزایر دریای سرخ به یکی از اهداف اصلی این ائتلاف تبدیل شد. در جریان این عملیات‌ها، کنترل زُقَر از اختیار دولت صنعا خارج و به نیروهای وابسته به ائتلاف منتقل شد؛ تا بعدها در قالب تشکیلات موسوم به مقاومت ملی تحت فرماندهی طارق صالح سازمان‌دهی شدند.این نیروها با اتکا به حمایت‌های گسترده سیاسی، نظامی و لجستیکی امارات، به بازوی اجرایی ابوظبی در سواحل غربی یمن تبدیل شدند و حضور آنان در زُقَر، این جزیره را به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های نفوذ امارات در دریای سرخ بدل ساخت.

زُقَر؛ پایگاهی برای تثبیت نفوذ امارات در دریای سرخ

اگرچه ابوظبی رسما اداره زُقَر را در دست ندارد، اما شواهد متعدد از نقش مستقیم آن در آموزش نیروها، تجهیز یگان‌های مستقر و توسعه زیرساخت‌های نظامی و لجستیکی جزیره حکایت دارد.حضور مستشاران اماراتی در آموزش نیروهای ساحل غربی و مشارکت شرکت‌های وابسته به امارات در پروژه‌های عمرانی و زیرساختی، نشان می‌دهد زُقَر به بخشی از شبکه نفوذ راهبردی ابوظبی در دریای سرخ تبدیل شده؛ شبکه‌ای که هدف آن افزایش اشراف اطلاعاتی بر مسیرهای حیاتی کشتیرانی، کنترل تردد دریایی و تثبیت حضور نیروهای همسو با امارات در مجاورت تنگه راهبردی باب‌المندب است.

زُقَر؛ گره راهبردی نبرد دریای سرخ

با آغاز عملیات‌های دریایی ارتش و نیروهای مسلح یمن علیه کشتی‌های مرتبط با رژیم صهیونیستی و حامیان غربی آن در حمایت از مقاومت مردم غزه، اهمیت راهبردی زُقَر بیش از هر زمان دیگری آشکار شد.هر قدرتی که کنترل این جزیره را در اختیار داشته باشد، از توان بیشتری برای رصد خطوط کشتیرانی، مدیریت تحرک شناورها، پشتیبانی از عملیات دریایی و اعمال فشار بر شریان‌های حیاتی تجارت دریایی برخوردار خواهد بود؛ موضوعی که زُقَر را به یکی از نقاط کلیدی معادلات دریای سرخ تبدیل کرده است.در همین چارچوب، دولت صنعا تلاش برای بازگرداندن این جزیره به حاکمیت ملی یمن را در دستور کار قرار داده است. انتشار گزارش‌هایی درباره افزایش حضور ارتش و نیروهای مسلح یمن در پیرامون زُقَر، بیانگر آن است که این جزیره همچنان یکی از حساس‌ترین میدان‌های تقابل در دریای سرخ باقی خواهد ماند.این اهمیت، امروز با اجرای معادله «محاصره در برابر محاصره» از سوی صنعا ابعاد تازه‌ای یافته است؛ راهبردی که در پاسخ به سال‌ها محاصره یمن، عبور کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های سعودی از دریای سرخ را با محدودیت مواجه کرده است. همزمان، با گسترش دامنه تنش‌های منطقه‌ای، احتمال گسترش این محدودیت‌ها علیه کشتی‌های آمریکایی، اسرائیلی و دیگر متحدان منطقه‌ای و بین‌المللی آنان نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

جمع‌بندی؛ زُقَر، سنگر پیشرفته امنیت دریای سرخ

زُقَر امروز دیگر صرفاً یک جزیره کوچک یمنی نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین گره‌های ژئوپلیتیکی دریای سرخ و نمادی از تقابل اراده ملی یمن با پروژه‌های نفوذ خارجی تبدیل شده است. قرار گرفتن در نزدیکی مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی، اشراف بر باب‌المندب، قابلیت دیده‌بانی گسترده و امکان توسعه زیرساخت‌های دفاعی، این جزیره را به نقطه‌ای تعیین‌کننده در معادلات امنیتی منطقه بدل کرده است.اگرچه زُقَر از منظر حقوق بین‌الملل بخشی از سرزمین یمن به شمار می‌رود، اما جنگ و مداخلات خارجی موجب شده کنترل آن میان جریان‌های مختلف دست‌به‌دست شود. در یک سو نیروهای مورد حمایت امارات و طارق صالح قرار دارند و در سوی دیگر، دولت صنعا که بازگرداندن این جزیره به حاکمیت ملی یمن را بخشی از روند احیای تمامیت ارضی کشور می‌داند.در شرایطی که دریای سرخ به یکی از مهم‌ترین صحنه‌های رویارویی قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شود، زُقَر نیز فراتر از وسعت جغرافیایی خود، نقشی تعیین‌کننده در آینده موازنه‌های امنیتی، نظامی و ژئوپلیتیکی این آبراه راهبردی ایفا خواهد کرد.